Abagize ihuriro ry’ubumwe n’ubudaheranwa ku rwego rw’Akarere ka Ngoma bagaragaje ko hagikenewe imbaraga mu rugendo rwo kwimakaza ubumwe n’ubwiyunge hatangwa amasomo ku rubyiruko rukiri mu mashuri rutazi ukuri kw’ibyabaye mu Rwanda byatumye habaho Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Ibi byagarutsweho mu nama nyunguranabitekerezo y’abagize ihuriro ry’ubumwe n’ubudaheranwa ku rwego rw’Akarere ka Ngoma kuri uyu wa Kabiri, tariki 05 Nzeri, yari igamije kungurana ibitekerezo no gusesengura icyafasha mu kurushaho gusigasira no kubumbatira ubumwe n’ubwiyunge ndetse n’ubudaheranwa bw’abanyarwanda.
Mu Karere ka Ngoma hari kubera inama nyunguranabitekerezo y'abagize ihuriro ry'ubumwe n'ubudaheranwa ku rwego rw'Akarere, iri kuganirwamo ibirimo gusesengura no kungurana ibitekerezo ku bibazo bibangamiye ubumwe, ubwiyunge n'ubudaheranwa bw'Abanyarwanda. #RwOT pic.twitter.com/jgU06fOMIC
— MUHAZI YACU (@muhaziyacu) September 5, 2023
Haganiriwe ku mateka mabi yaranze Igihugu yatumye habaho Jenoside yakorewe Abatutsi, berekana ko yagize ingaruka ku byiciro bitandukanye by’Abanyarwanda, herekanwa n’urugendo rwo kwiyubaka nyuma ya Jenoside.
Mu Rwanda, imibare igaragaza ko igipimo cy’ubumwe n’ubwiyunge cyagiye kizamuka ku ntera ishimishije kuko mu 2010, bwari bugeze kuri 82%, ni mu gihe 2015 cyageze kuri 92,7%. ubushakashatsi buheruka bwamuritswe mu 2021, bwagaragaje ko igipimo cy’ubumwe n’ubwiyunge cyari kuri 94,7%.
Mu byagarutsweho harimo ko hakiri ibikwiye kwitabwaho kugira ngo urugendo rw’ubumwe n’ubwiyunge Leta yiyemeje bigerweho harimo n’uko hagikenewe ibiganiro mu mashuri.
Umuhuzabikorwa w’Inama y’igihugu y’urubyiruko mu Karere ka Ngoma, Safi Olivier, yavuze ko urubyiruko rugikeneye ibiganiro by’ubumwe n’ubwiyunge kuko hakiri ibigo bimwe na bimwe bidatangwamo.
Yagize ati: “Igihugu cyacu cyagize ibyago kigwirwa n’amateka mabi yatumye habaho Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ubona rero ko mu kwimakaza ubumwe n’ubwiyunge ibiganiro bigikenewe kuko iyo urebye usanga hari nk’ibigo by’amashuri bitaragerwamo ndetse byanaba ugasanga n’ababyigisha nta bumenyi buhagije cyangwa bamwe ugasanga baritinya kugira ngo batagira icyo bahungabanya.”
Umuyobozi w’Akarere ka Ngoma, Niyonagira Nathalie, yavuze ko bafite inshingano zo kuganiriza no kwigisha urubyiruko rutandukanye.
Yagize ati: “Mu mashuri dusanganwe ibyiciro by’itorero, dufite inshingano zo kuganiriza rwaba urubyiruko rutiga n’urutari mu mashuri dufatanyije n’Intore zagiye zitozwa n’abarimu, ni gikorwa dusanzwe dukora mu byiciro bitewe n’imyaka y’abana bari kwiga ariko tugakomeza ndetse nk’ubu mu gihe cy’ibiruhuko baganirizwa kuwa kabiri no ku wa Kane bagatozwa imirimo, indangaciro n’ubumwe n’ubudaheranwa bw’Abanyarwanda.”
Akomeza avuga ko bagiye gufatanya n’inzego zitandukanye mu rugendo rwo gusigasira ubumwe mu bakiri bato.
Ati: “Turakomeza gufatanya n’aba bakangurambaga b’ubumwe n’ubudaheranwa n’abandi banyarwanda bafite ubushake bwo kugaragaza ukuri cyane cyane kwa Jenoside yakorewe Abatutsi yabaye mu Rwanda n’ingaruka zayo ariko haharanirwa ko Abanyarwanda baba umwe; ibyo rero tuzakomeza kubifatanya haba ku mudugudu, amashuri, urubyiruko rutiga kugira ngo abantu bagire ubumwe kandi n’inshingano zacu cyane cyane n’abafatanyabikorwa bacu muri uri rugendo rwo gusigasira ubumwe.”
Senateri, Nkusi Juvenal, yavuze ko urugendo rwo kubaka ubumwe n’ubwiyunge rugikomeje kandi buri wese agomba kubigiramo uruhare kugira ngo ubumwe bw’Abanyarwanda butabangamirwa.
Ati: “Ubumwe n’ubwiyunge ni nkingi ikomeye Igihugu cyacu kigenderaho kandi si bintu uvuga ngo byarangiye, ni bintu tugomba kubaka buri gihe kuko impaka no kutumvikana bishobora kuba buri gihe, kubera ko Igihugu cyacu cyemeye ko ubumwe bw’Abanyarwanda ari inkingi ikomeye, buri gihe tugomba guhora dufunguye amaso tureba yuko ubumwe bwubahirizwa, ntidufungure akadirishya na kamwe ko kugira ngo Abanyarwanda bashobore gutana, tugomba kubihagararaho mu nyungu za buri wese kuko ubumwe n’ubwiyunge buhari tuzajya dukora mu mahoro.”
Senateri Nkusi yakomeje avuga ko urubyiruko rudafite ubumenyi buhagije kuri Jenoside bityo ngo hakenewe igikorwa hakiri kare kugira ngo basobanukirwe.
Yagize ati: “Urubyiruko ruri munsi y’imyaka 30 bamaze kurenga 60% bivuze ko ntabwo bazi uko ibintu bijyane na Jenoside yakorewe Abatutsi, ntabwo babizi ngo uvuge ngo babibayemo, barabyumva, ndetse babibwirwa n’ababyeyi cyangwa abayabozi batanze amasomo bakumva ko ari amateka, ni ukuvuga ngo hagombwa kurebwa gahunda zihariye kugira ngo bashobore kubyumva neza kandi babishyire mu bikorwa.”
Igipimo cy’ubwiyunge mu 2020 kigaragaza ko 26.9% by’Abanyarwanda ababajijjwe muri rusange bafite ibikomere. Ikigo cy’Igihugu cy’Ubuzima[RBC] muri 2018 cyagaragaje ko 28% by’abarokotse Jenoside bafite ihungabana mu gihe 35% muri bo bafite ihungabana riri hejuru cyane.







