Indwara yibasiye ibitoki mu Murenge mu Mushikiri, Akagari ka Rugarama ibitoki aho gusa n’icyatsi cyijimye bigahinduka umutuku wijimye byamenyekanye ko yitwa ‘Banana rust thrips’.
Ubuyobozi buvuga ko iterwa n’udukoko twitwa ‘Thrips’ kandi yakwirindwa ikanavurwa n’imiti yabigenewe igakira.
Ni mu gihe, ku wa mbere w’iki cyumweru MUHAZIYACU yabagejejo inkuru y’ Indwara itaramenyekana yibasiye ibitoki i Kirehe, abaturage bavugaga ko yatangiye kugaragara mu byumweru bibiri bishize kandi batazi iyo ariyo ndetse yahise ibateza igihombo kuko ibitoki byabo babijyana ku isoko bikanenwa, ntibigurwe.

Mu kiganiro MUHAZIYACU yongeye kugirana n’umuyobozi bw’ishami ry’ubuhinzi n’umutungo kamere mu Karere ka Kirehe Nsengimana Janvier kuri uyu wa Gatatu, yemeje ko iyi ndwara yamaze kumenyekana.
Ati: “Ni indwara iterwa n’udusimba ifata mu mabere y’igitoki iyo kicyana ikagenda igitera kugira ariya mabara, iterwa n’udukoko bita ngo ‘Thrips’ ikaba ari indwara yitwa ‘ Banana rust thrips’.
Yakomeje agira ati: “Ubundi utwo dukoko twororokera ahantu mu rutoki cyangwa mu bihingwa byo mu bwoko bw’urutoki…dukunda kujya ku mabere y’ibitoki, impamvu ituzana akenshi ubundi twaterwaga n’ahantu hashyushye cyane ariko kubera imihindagurikire y’ikirere indwara ubu zigenda zigaragara mu bice bitandukanye.”
Nsengimana avuga ko mu kwirinda iyi ndwara mu byo abahinzi basabwa harimo ko mu gihe nta nsina nyinshi zafashwe n’utwo dukoko hongerwa isuku mu murima w’insina hitabwa cyane ku kuzicira, gukonyora, kubagara, gukuraho amakoma yumye, kwihutira gukura igitoki cyafashwe na ‘thrips’ mu murima no kudasubiza ibishishwa byacyo muri uwo murima.
Harimo kandi no gutera imiti ya ‘Nimbecidine’ ku makoma y’insina cyangwa ku mwanana mbere yuko amabere y’igitoki asohoka.

Nsengimana Janvier Uyobora ishami rishinzwe ubuhinzi i Kirehe avuga ko nta muntu ukwiye gutinya kugura no kurya ibitoki byafashwe n’iyi ndwara.
Ati: “Turamara abaturage impungenge rwose, uretse iryo bara ryonyine ubundi igitoki kiraribwa bisanzwe, n’umusaruro wari usanzwe uboneka ni wo uboneka, kandi iyo ukiriye nta ndwara kugitera nk’uko abashakashatsi muri RAB babidusobanuriye. No ku masoko rwose bikwiye kugurwa.”
Mu zindi nama abahinzi b’urutoki bagirwa harimo ko ibitoki bifite iyo ndwara bishobotse na byo byakurwa mu rutoki kugira ngo gukwirakwira kw’iyo ndwara bigabanyuke.
No mu gihe byaba ngombwa ko hakenewe umuti abahinzi barawegerezwa vuba, ariko ngo ibyiza hakoreshwa uburyo bwa gakondo bwo kwita ku isuku y’umurima w’insina, bwakwanga akaba ari bwo hayobokwa ikoreshwa ry’umuti ‘Nimbecidine’
Amakuru agera kuri MUHAZIYACU kandi ni uko kuri uyu wa 15 Nyakanga 2020, hari abashakashatsi mu kigo gishinzwe guteza imbere ubuhinzi- RAB basuye abahinzi mu mirima mu duce twagaragayemo iyi ndwara mu rutoki i Mushikiri mu midugudu ya Kamunyana na Kamarashavu.
Nyuma yo kugirwa inama zo kwirinda iyi ndwara, hari abahinzi bahise biyemeza kuyoboka uburyo bwo kwita ku isuku y’urutoki no kurwanya twa dukoko twitwa ‘Thrips’ dutuma igitoki gihinduka ibara, babyambika amasashi.
Kugeza ubu i Mushikiri abahinzi bigaragara ko urutoki rwose rwafashwe ni bane barufite ku buso busaga hegitari eshatu, mu gihe abo bigaragara ko hagiye hafatwa insina nke ari 25; bafite urutoki kuri hegitari hafi 11.






Ibitekerezo 1