Mu rwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo, mu Karere ka Ngoma hashyinguye imibiri isaga ibihumbi 25 y’abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, tariki ya 15 Mata ikaba ari yo iharirwa kubibuka no kubunamira.
Mu kubikora, hanazirikanwa abazize Jenoside yakorewe Abatutsi kugeza ubu imibiri yabo ikaba itaraboneka ngo ishyingurwe mu cyubahiro.
Mu Karere ka Ngoma kagizwe n’imirenge 14 hari inzibutso esheshatu za Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 zishyinguyemo imibiri isaga ibihumbi 84.
Amatariki ya 14 na 15 muri Mata 1994 ni yo yakozweho ubwicanyi ndengakamere muri Jenoside yakorewe Abatutsi by’umwihariko mu bice bya Remera ahahoze ari Komini Kigarama no muri Komini Kibungo.
Musafiri Jean Pièrre uhagarariye Umuryango IBUKA mu Karere ka Ngoma yabwiye Muhaziyacu.rw ko Abatutsi benshi biciwe i Remera ku itariki ya 14, ku itariki ya 15 ubwicanyi bukomereza i Kibungo na bwo hicwa abatutsi benshi bari bahungiye mu kigo cy’abapadiri muri Economat Kibungo no mu Bitaro bya Kibungo.
Avuga ko ari na yo mpamvu tariki ya 15 Mata, ari yo ifatwa nk’umwihariko wo kwibuka abazize Jenoside yakorewe Abatutsi muri Kibungo, bigakorwa hunamirwa abasaga ibihumbi 25 bashyinguye mu Rwibutso rwa Kibungo.
Musafiri yagize ati: “Ku itariki ya 14 Mata 1994 nibwo abicanyi bishe Abatutsi benshi mu Murenge wa Remera (hahoze ari Komine Kigarama), noneho kuri iyi tariki nimugoroba no ku itariki ya 15 nibwo bishe abantu bari bari muri Economat, bituma iyi tariki ari yo ifatwa nk’umwihariko wo kuzirikana Abatutsi bishwe i Kibungo.”
Imibiri isaga ibihumbi 25 y’abazize Jenoside yakorewe Abatutsi ishyinguye mu Rwibutso rwa Kibungo irimo iyakuwe ku Bitaro bya Kibungo, n’iyakuwe mu bice by’imirenge ya Gashanda, Kazo, Rurenge n’abo mu Murenge Remera.
Iyari Komine Kigarama igizwe n’igice kinini cy’Umurenge wa Remera ubu, na Komine Birenga ari yo ifite igice kinini cy’Umurenge wa Kibungo ubu, ni zimwe muri komine 11 zari zigize iyari Perefegitura ya Kibungo.
Iryivuze Isaïe umwe mu barokotse Jenoside wo mu Murenge wa Remera yabwiye Muhaziyacu.rw ko muri iyi Perefegitura yose hakozwe Jenoside bigizwemo uruhare runini n’Abategetsi bariho icyo gihe bakomokaga by’umwihariko muri Komine Kigarama bacuze umugambi wa Jenoside bakanawushyira mu bikorwa.
Muri bo havugwamo Col. Rwagafirita Pièrre Célestin wavukaga i Gatetsa, wari Umuyobozi mukuru mu ishyaka rya MRND mu rwego rwa Perefegitura, wanavugaga rikumvikana kuko bajyaga bamwita ‘Kimenyi’ bamugereranya n’Umwami Kimenyi w’ i Gisaka.
Remera kandi ni ho hakomoka uwitwaga Mugiraneza Prosper wari Minisitiri w’abakozi ba Leta, Renzaho Tharcisse wari Colonel akaba na Perefe w’Umujyi wa Kigali, Kabagema Ferdinand wari visi perezida wa kabiri w’ishyaka rya MRND, Mugiraneza Emmanuel wari burugumesitiri wa Komine Kigarama wari ushinzwe by’umwihariko gucunga ko ibintu byose birara bikozwe agatanga raporo, na Mutabaruka Sylvan wari Umudepite n’umuririmbyi (umuhanzi).
Ikindi kigaragazwa ni uko ababurugumesitiri bayoboraga Komini 10 muri 11 zari zigize Perefegitura ya Kibungo bose bagize uruhare rutaziguye muri Jenoside yakorewe Abatutsi, uretse umwe wategekaga Komine Rukira witwaga Donati Ruhigira.
Ubwicanyi bwakozwe muri iyi perefegitura kandi bwashyizwe mu bikorwa n’Interahamwe eshatu zayoboraga ubwicanyi zirimo uwo bitaga ‘Cyasa’ w’i Kibungo, na Murwanashyaka na Muhinda b’i Remera.
Iryivuze avuga Interahamwe izwi ku izina rya ‘Cyasa’ yahoze ari umusirikare, mu gihe cya Jenoside akaba yari yaragisezerewemo (demob) yabaye interahamwe ikomeye.
Ati: “Uyu Cyasa yari umukire afite imodoka yatundaga interahamwe zikajya kwica Abatutsi hirya no hino za Kabarondo, za Kayonza, Kibungo n’ahandi,… iyi modoka ye n’izindi yabaga yashatse ni na zo zatundaga imirambo zikajya kuyijugunya hirya no hino.”
Mu matariki ya 17 na 18 Mata mu 1994 nibwo ingabo z’Inkotanyi zageze mu bice bya Kayonza na Kabarondo, mu matariki yakurikiyeho zigera i Kibungo zisanga hari Abatutsi benshi bamaze kwicwa, zibasha kurokora abasigaye, zitarura abari bihishe mu bice bitandukanye, zinahagarika Jenoside yakorerwaga Abatutsi; mu ntangiro za Nyakanga 1994 zibohora u Rwanda.
Musafiri Jean Pièrre Uyobora Umuryango IBUKA mu Karere ka Ngoma avuga ko abarokotse Jenoside by’umwihariko bashimira ingabo z’Inkotanyi zahagaritse Jenoside yakorewe abatutsi n’uburyo ubuyobozi u Rwanda rufite ubu bwimakaje ubumwe n’ubwiyunge bw’Abanyarwanda no kwita ku barokotse Jenoside batishoboye by’umwihariko.
Avuga kandi ko kuba kwibuka ku nshuro ya 26 Jenoside yakorewe Abatutsi byarakozwe mu buryo budasanzwe abantu bari mu ngo mu rwego rwo kwirinda ikwirakwira ry’icyorezo cya Koronavirusi ntacyo byahungabanyije kuko babashije gukurikira ibiganiro mu itangazamakuru no tujya bavugana umunsi ku munsi mu buryo bw’ikoranabuhanga bahumurizanya.
Ati: “Uyu munsi rero nubwo tutarava mu rugo abari mu nzibutso, abarenga ibihumbi 25 bari mu rwibutso rwa Kibungo twibuka by’umwihariko kuri iyi tariki turabunamira tubibuke, tubazirikane muri ubwo buryo.”
Umuyobozi w’Akarere ka Ngoma Nambaje Aphrodise atanga ubutumwa bwibutsa ko Kwibuka26 bikomeza gukorwa hubahirizwa amabwiriza yatanzwe yo kwirinda Koronavirusi.
Ati: “Kwibuka ku nshuro ya 26 yakorewe Abatutsi 1994 birakomeje twubahiriza amabwiriza nk’uko CNLG yayatangaje. Ibikorwa byo kwibuka abaturage bazakomeza kubikurikirana bari mu ngo kubera kwirinda COVID19 nk’uko byagenze muri iki cyumweru cy’icyunamo dushoje.”
Mu Karere ka Ngoma hari inzibutso ebyiri zo ku rwego rw’akarere ari zo urwa Rukumberi rushyinguyemo abasaga ibihumbi 40 n’urwa Kibungo rushyinguyemo abasaga ibihumbi 25.
Izindi nzibutso zihari ni urwa Zaza rushyinguyemo abagera ku 12025, urwa Mutenderi rushyinguyemo 4101, urwa Rukoma i Sake rushyinguyemo abagera ku 4000 n’urwibutso rwa Rukira rushyinguyemo imibiri 2602 y’abazize Jenoside yakorewe Abatutsi.






