Abahagarariye inyungu z’abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 bo mu Karere ka Kayonza barasaba ko hakorwa ubugenzuzi bwihariye kuri bamwe muri ba gitifu batarangiza imanza za Gacaca, ubuyobozi bw’akarere buvuga ko butazihanganira umuyobozi uzagaragara muri iki kibazo.
Kuri uyu 23 Kamena ku biro by’Akarere ka Kayonza habereye umuhango wo Kwibuka ku nshuro ya 28 Jenoside yakorewe abatutsi mu 1994, by’umwihariko hibukwa abari abakozi b’amakomini yahujwe abyara Akarere ka Kayonza.
Kuri uyu munsi hibukwa 12 bamenyekanye, ubuyobozi bukaba busaba buri wese waba azi amakuru ku bandi bari abakozi b’amakomini bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi ko batanga amakuru nabo bakajya bibukwa.
Amakomini yahujwe akabyara akarere ka Kayonza, ni icyari Komini Rukara, Kabarondo, igice cya Komini Muhazi na Komini Kayonza.
Muri uyu muhango niho hagarutsweho ikibazo cy’imanza za Gacaca zitiwe amarangizarubanza ariko zikaba zitarangizwa, nkuko bivugwa na Ndindabahizi Didace, akaba ari Perezida wa Ibuka mu Karere ka Kayonza
Yagize ati: “Ahari ikibazo gikomeye ni abantu bafite imitungo banga kwishyura, ugasanga umuntu afite imitungo hari uko abayeho wenda aranacuruza akavuga ngo ni umukene, aha abacitse ku icumu rimwe batunga agatoki inzego z’ibanze bavuga ko ba gitifu b’utugari, hari aho babashyikiriza irangizarubanza ibintu bakabirambika bakagaragaza ko nta mwanya bafite, hanyuma umuntu yazasubirayo rya rangizarubanza rikabura aya ni amakuru tugikurikirana neza.”
Umuyobozi w’Akarere ka Kayonza Nyemazi John Bosco yemeza ko kutarangiza imanza za Gacaca bidakwiye kwihanganirwa, ati: “Aho bigaragara ko ari imbaraga nke z’abayobozi mu kurangiza imanza za Gacaca hafatwa ingamba n’aho tumenye ko icyo kibazo cyabaye turagikurikirana, icyo bidusaba ni ugufata inshingano abayobozi tugafata inshingano zacu tukazikurikirana ayo marangizarubanza agatangwa, aho bigaragaye ko babigizemo uruhare bakaba babihanirwa.”
Abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi n’ubuyobozi bw’Akarere ka Kayonza bombi bemeza ko uruhare rw’abarokotse rwigaragasa haba mu korohera abagaragara ko nta bushobozi bafite bwo kwishyura, banasaba kandi abakinangiye kwishyura imitungo ko bayishyura bakegera n’abo bakoreye ibyaha bakabasaba imbabazi.
Mu Karere ka Kayonza bari bafite imanza za Gacaca zagombaga kurangizwa zingana na 4,365, izimaze kurangizwa zatanzwe muri raporo y’igihembwe iheruka gutangwa ni 2,931, ubu izisigaye ni 1,434, muri izi harimo abadafite ubushobozi bwo kwishyura, izifite amarangizarubanza atameze neza, n’iz’abinangiye kwishyura.
