Hari abaturage borora inka bo mu Karere ka Kirehe bagaragaza ko batishimira kuba bagurirwa amata ku mafaranga y’u Rwanda ari hagati ya 100-150 kuri litiro imwe, bakagaragaza ko ari uguhendwa kandi kwita ku nka zabo bibagora.
Aborozi bagaragaza imbogamizi ku biciro bagurirwaho amata ni abo mu bice by’imirenge ya Musaza na Gahara baganiriye na muhaziyacu.rw bavuga ko kugurirwa umukamo ku giciro gito bidindiza iterambere ryabo.
Ndayizeye Vital wo mu Mudugudu wa Kagarama muri Gahara afite inka y’imbyeyi. Yagize ati: “Inaha amata baraduhenda, hari abatugurira ku mafaranga 150, 120, tukabona ari agahendo ariko kubera ko dutuye kure y’ikusanyirizo ry’amata riri Kirehe nta kundi twabigenza, gutera imbere mu bworozi ntabwo biba byoroshye.”
Naho Nirere Cecile twasanze afite inka ifite n’umutavu w’amezi ane yagize ati : “Abacunda batugurira amata ku 130frw kuri litiro, hari n’igihe baduha 120frw, mbese biba bisa nko kutugenera amafaranga uko babyumva, kandi ayo mafaranga ni make, bo bayagemura mu bantu bateka za resitora n’ahandi. Twe twifuza ko hagira igiciro runaka kiri mu gaciro, ariko umworozi ntajye avunikira ubusa yikorera ubwatsi.”

Mukakomine Perepetua wo Kagari ka Nyagasenyi ufite inka ikamwa litiro umunani ku munsi asanga guhendwa ku mata byakemurwa no kwegerezwa amakusanyirizo y’amata.
Ati: “Amata litiro enye za mugitondo ni yo ngurisha ariko hari ubwo kubera ko nta kusanyirizo ry’amata dufite hafi tubona duhendwa, tubonye ikusanyirizo byadufasha.”
Nsengimana Janvier Umuyobozi w’ishami ry’ubuhinzi n’umutungo kamere mu Karere ka Kirehe yabwiye muhaziyacu.rw ko bagiye kubikurikirana.
Ati: “Ntabwo nari mbizi kuko dufite ikusanyirizo ry’amata rya Kirehe rikorera muri zone na Gahara irimo, ariko icyo twakurikirana ni uko abacunda bakorana n’ikusanyirizo kugira ngo batabahenda,no muri iyo mirenge twubatsemo udukusanyirizo duto tw’amata (MCPs), turaza gukurikirana tumenye icyo kibazo, turwanye uko guhendwa kw’abaturage.”
Mu itangazo Minisiteri y’ubucuruzi n’inganda yasohoye mu mwaka 2018 ry’ibiciro bishya by’amata rigaragaza ko umworozi uzajya ugeza amata ku ikusanyirizo agomba guhabwa amafaranga y’u Rwanda 200 kuri litiro; iryo kusanyirizo ryo rikajya rigurisha litiro ku mafaranga 220.
Muri ryo tangazo hanagaragazwa ko aborozi basanzwe bafite umuguzi cyangwa isoko ry’amata ku giciro cy’amafaranga ari hejuru ya 200 kuri litiro, ntacyo rigihinduraho. Naho aborozi n’amakusanyirizo batagiraga uburyo bwo kwigereza amata ku ruganda kubera ibibazo bitandukanye harimo n’imihanda bazumvikana hagati yabo amafaranga make bazajya bakura kuri litiro agenerwe ubwikorezi.
Imibare igaragaza ko mu Karere ka Kirehe habarurwa inka 45,221, ikigereranyo rusange cy’umukamo uhaboneka ku munsi ukaba ugera kuri litiro 5,700.
Amata agezwa ku makusanyirizo ni make
Mu Karere ka Kirehe hari amakusanyirizo atatu y’amata arimo irya Kirehe ryakira amata agera kuri litiro 1,500 ku munsi mu gihe rifite imashini zabugenewe zibuganizwamo amata ntiyangirike zifite ubushobozi bwo kujyamo amata litiro 5,500 ku munsi.
Naho amakusanyirizo y’amata ya Nyarubuye na Mpanga yombi, yo yakira amata atagera kuri litiro 1,500 ku munsi.

Ndatimana Jean Bosco Umuyobozi w’ikusanyirizo cy’amata rya Kirehe hari uko asobanura ubuke bw’amata agezwa ku makusanyirizo.
Ati: “Ubu twakira litiro 1,500 ku munsi kuko ari zo twari dufitiye isoko andi mata akaguma mu borozi bakayanywa, andi bakayakoramo amavuta mu giturage … ariko ubu tubabwiye ngo batuzanire izo litiro zose twabona aho tuyashyira kandi umurongo w’uko amata yose anyuzwa ku ikusanyiro twarawutangiye.”
Ndatimana Uyobora ikusanyirizo rya Kirehe ari na ryo ryakabaye ryakira amata ava mu mirenge itandatu irimo na Gahara avuga ko ‘guhendwa’ ku mata bizakosorwa.
Ati: “Gahara ku gace kegereye Gatore, hari abo tugurira amata ku mafaranga 180FRW kuri litiro, ariko koko imbogamizi barazifite kuko hari ahari kure bitewe n’imiterere y’uwo murenge aho abacunda baha aborozi amafaranga abacunda bashatse, ariko dushaka gufatanya n’Akarere kugira ngo iki kibazo kizabe amateka ku buryo umworozi yorora by’umwuga agahabwa n’igiciro yishimiye.”







