Mu gihe Leta y’u Rwanda yatangaje ko ku wa 14 Werurwe 2020, i Kigali hagaragaye umuntu wa mbere wanduye Icyorezo cya Coronavirus (COVID-19), Abaturarwanda barasabwa gukurikiza amabwiriza birinda kucyandura.
Ni amabwiriza arimo gukaraba intoki n’amazi meza n’isabune neza buri gihe, kwirinda kujya abantu hahurira abantu benshi, kwirinda ingendo zitari ngombwa mu bice byagaragayemo iyo ndwara, kwihutira kumenyesha inzego z’ubuvuzi igihe cyose wumvise kimwe mu bimenyetso bya Coronavirus birimo kugira umuriro mwinshi, ibicurane no guhumeka bigoranye, ugahamagara umurongo utishyurwa 114.
Mu itangazo Minisiteri y’ubuzima yashyize ahagaragara, u Rwanda rwemeje ko umurwayi wa mbere wa COVID-19 ari mu gihugu, akaba ari Umuhinde wageze mu Rwanda tariki ya 8 Werurwe 2020, aturutse Mumbai mu Buhinde.
Yagaragaje ko yanduye COVID-19 nyuma yo gusuzumwa, gusa ngo ubwo yageraga mu Rwanda nta bimenyetso by’iyo ndwara yari afite. Nyuma yaje kwijyana ku kigo Nderabuzima ubwe, tariki ya 13 Werurwe, arasuzumwa, asanganwa iyo ndwara, aravurwa, ubu akaba ari kwitabwaho n’abaganga.
Ni itangazo rigaragaza ko yatandukanyijwe n’abandi barwayi, kandi gushakisha abo yaba yarahuye nabo byarakozwe kugira ngo niba hari uwanduye na we avurwe, kandi indwara ntikwirakwizwe.
Hari ingamba Leta yafashe Abaturarwanda basabwa kubahiriza
Mu byo Abaminisitiri barimo uw’Ubutegetsi bw’Igihugu Prof. Shyaka Anastase n’Ubuzima Dr. Ngamije Daniel batangarije kuri RBA kuri uyu wa 14 Werurwe 2020, harimo imwe mu myanzuro yavuye mu nama yahuje izo minisiteri n’izindi nzego mu rwego rwego rwo gukumira Coronavirus yamaze kugera mu Rwanda.
Ni ingamba zirimo ko insengero zifungwa guhera ku Cyumweru tariki ya 15, abantu ntibabuzwe gusenga ariko bagasengera mu ngo zabo,
Bikajyana no gushishikariza abantu kwirinda kujya ahantu hahurira abantu benshi nko mu bukwe, ibirori, imikino n’ahandi, no kwirinda ingendo zitari ngombwa mu rwego rwo kwirinda ubucucike mu modoka zitwara abagenzi.
Amashuri guhera ku y’abanza, kugeza kuri za Kaminuza aya Leta n’ayigenga agomba gufunga imiryango guhera tariki ya 16 Werurwe, ndetse abakozi n’abakoresha babo, aho babyumvikanyeho bishoboka bakaba bakorera akazi mu rugo.
Muri izo ngamba harimo ko ibikorwa by’ubucuruzi na za resitori bikomeza gukora hashishikarizwa ko hashyirwa intera ya metero (imwe) byibuze hagati y’abantu.
Ni cyemezo bigaragazwa ko kizashyirwa mu bikorwa mu gihe cy’ibyunweru bibiri, nyuma Leta igatanga undi murongo w’icyakorwa nyuma yo kureba aho iki cyorezo kizaba cyerekeza.
Ishami ry’umuryango w’abibumbye ryita ku buzima risaba buri wese gukaraba neza intoki
Ubutumwa aherutse kunyuza ku rukuta rwa Twitter (tariki ya 13 Werurwe), Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus Umuyobozi w’ishami ry’umuryango w’abibumbye ryita ku buzima ku isi asaba akomeje abatuye isi yose guhagurukira kurwanya icyorezo cya COVID-19 by’umwihariko bakaraba intoki n’amazi meza n’isabune batajenjetse.
Ati: “Mu ngamba zitandukanye wafata mu kwirinda COVID-19, iy’ingenzi cyane ni uburyo buhozaho bwo guhorana intoki zisukuye. Hano hari intambwe Ishami ry’Umuryango w’abibumbye rishinzwe ubuzima, rigira abatuye isi mo inama yo gukurikiza aho ukarabira n’uko wakaraba intoki zawe neza….”

Ni ubutumwa yanditse mu buryo bw’amagambo, buherekejwe n’amashusho ye ubwe, yerekana uko umuntu akwiye gukaraba intoki.
Perezida Kagame hari ubutumwa yatanze mu kwirinda Icyorezo cya COVID-19
Nyuma gato yuko bitangajwe ko hari umuntu wa mbere wagaragayeho Coronavirus ku butaka bw’u Rwanda Perezida Paul Kagame yatanze ubutumwa yihanganisha abagizweho ingaruka n’iki cyorezo hirya no hino ku isi, anagaragaza ko mu Rwanda cyahagaragaye , ndetse asaba Abanyarwanda gukaza ingamba mu kukirinda.
Yanditse ati: “Ubwo isi yugarijwe n’icyorezo cya #COVID19, tuzirikane abo imaze kuvutsa ubuzima, imiryango yabo n’inshuti zabo. Duteye ingabo mu bitugu abakora mu nzego z’ubuzima, kandi twifurije abayirwaye bose gukira vuba. Turashimira @DrTedros na @WHO bakomeje kutugenda imbere muri ibi bihe.”
Yakomeje kandi agira ati ” Mu Rwanda hamaze kugaragara umuntu wa mbere wanduye #COVID19. Nkuko byakomeje kuvugwa, kugira impagarara muri ibi bihe ntacyo byadufasha. Ingamba zisobanutse kandi zihamye nizo shingiro ryo gukomeza kwirinda ikwirakwiza ry’icyi cyorezo.”
“Gukaraba intoki kenshi, kwirinda kuramukanya, kwirinda kujya ahantu hateraniye abantu benshi kandi tugahagarara ahitaruye, n’ibindi. Turakangurira buri wese gukurikiza amabwiriza ajyanye no kubungabunga ubuzima (nkuko imigenzo myiza yo kwirinda ibyibutsa)”
“Nkuko bisanzwe, tuzatsinda muri ibi bihe bikomeye binyuze mu bufatanye no gukorera hamwe. Ibi biradusaba kwitwararika twakomeje kwerekana nk’abanyarwanda mu bihe byose twahanganye n’ibibazo kandi tukagera ku musaruro mwiza.”

Icyorezo cya Coronavirus, cyatangiye kumvikana mu mpera za 2019 kigaragara bwa mbere mu Mujyi wa Wuhan mu Gihugu cy’u Bushinwa, nyuma y’igihe gito gikwirakwira mu isi ari na ko umubare w’abacyandura n’abahitanwa na cyo wiyongera umunsi ku wundi.
Mu mezi atarenga ane Coronavirus igaragaye, imaze kugera mu bihugu na za Leta 150 hirya no hino mu isi.
Abantu basaga ibihumbi 155 bamaze kuyandura, abasaga ibihumbi 5 bahitanwe na yo, mu gihe ababarirwa mu bihumbi 74 bari bayanduye bakize.






